Dấu hiệu tiêu chảy cấp ở trẻ em là gì?
Trẻ có thể có:
- Đi phân lỏng hoặc toàn nước nhiều lần.
- Đau bụng hoặc quấy khóc.
- Nôn ói.
- Sốt.
- Ăn hoặc bú giảm.
- Mệt hơn bình thường.
Nếu trẻ đi ngoài phân có máu, nên được bác sĩ thăm khám để tìm nguyên nhân.
Vì sao trẻ tiêu chảy dễ bị mất nước?
Khi tiêu chảy, trẻ mất cả nước và các chất điện giải qua phân.
Nguy cơ mất nước tăng nhanh nếu trẻ:
- Tiêu chảy nhiều lần.
- Nôn ói nhiều.
- Sốt.
- Không chịu uống.
- Bú giảm.
- Còn quá nhỏ.
Trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn người lớn nên cần được theo dõi sát.
Dấu hiệu mất nước ở trẻ tiêu chảy cha mẹ cần biết
Cha mẹ nên chú ý nếu trẻ:
- Khát nhiều.
- Miệng, môi khô.
- Khóc ít hoặc không có nước mắt.
- Mắt trũng.
- Tiểu ít hơn bình thường.
- Nước tiểu sẫm màu.
- Trẻ quấy bất thường hoặc mệt, ngủ nhiều.
- Trẻ nhỏ có thể có thóp trũng.
Trong đó, uống kém – tiểu ít – mắt trũng – lừ đừ là những dấu hiệu đặc biệt cần lưu ý.
ORESOL là gì và tại sao trẻ tiêu chảy nên uống?
ORESOL (ORS) là dung dịch bù nước và điện giải đường uống với tỷ lệ glucose và điện giải phù hợp, giúp ruột hấp thu nước hiệu quả.
ORESOL không làm trẻ hết tiêu chảy ngay, nhưng có vai trò rất quan trọng trong phòng và điều trị mất nước.
Vì vậy, khi trẻ tiêu chảy, mục tiêu không phải chỉ là “cầm tiêu chảy”, mà là bù lại lượng nước và điện giải đã mất.
Cách pha ORESOL cho trẻ đúng nhất
Nguyên tắc quan trọng nhất:
PHA ĐÚNG LƯỢNG NƯỚC GHI TRÊN BAO BÌ.
Mỗi loại ORESOL có thể yêu cầu lượng nước khác nhau. Vì vậy, cha mẹ không nên đoán hoặc pha theo thói quen.
Khi pha:
- Dùng nước sạch, an toàn.
- Pha toàn bộ gói với đúng lượng nước hướng dẫn.
- Không tự chia gói bằng mắt.
- Không cho thêm đường, muối hoặc mật ong.
- Không pha với sữa, nước trái cây hay nước ngọt.
- Dung dịch đã pha nên sử dụng trong vòng 24 giờ theo hướng dẫn bảo quản.
ORESOL pha quá đặc hoặc quá loãng đều có thể gây hại.
Trẻ tiêu chảy uống ORESOL như thế nào?
Không nên bắt trẻ uống thật nhiều trong một lần vì dễ gây nôn.
Nên:
- Cho uống từng ngụm nhỏ.
- Uống nhiều lần.
- Trẻ nhỏ có thể dùng muỗng, cốc hoặc dụng cụ cho uống phù hợp.
Nếu trẻ nôn:
- Tạm ngưng vài phút.
- Sau đó tiếp tục cho uống chậm hơn, từng ít một.
Nôn một lần không có nghĩa phải ngừng bù nước hoàn toàn.
Trẻ tiêu chảy cần uống bao nhiêu ORESOL?
Sau mỗi lần đi phân lỏng, có thể tham khảo:
- Trẻ dưới 2 tuổi: khoảng 50–100 ml.
- Trẻ 2–10 tuổi: khoảng 100–200 ml.
- Trẻ lớn hơn: cho uống theo nhu cầu và khả năng dung nạp.
Đây là lượng tham khảo. Nếu trẻ đã có dấu hiệu mất nước, lượng bù cần được tính và đánh giá cụ thể hơn bởi nhân viên y tế.
Trẻ tiêu chảy có nên tiếp tục bú và uống sữa không?
Có.
Trẻ bú mẹ nên tiếp tục bú và có thể bú nhiều lần hơn.
Phần lớn trẻ đang uống sữa công thức cũng có thể tiếp tục loại sữa đang dùng nếu vẫn dung nạp tốt.
Không nên tự ý ngưng sữa hoặc pha sữa loãng chỉ vì trẻ bị tiêu chảy.
Một số trẻ sau tiêu chảy có thể bị bất dung nạp lactose tạm thời; nếu tiêu chảy kéo dài hoặc nặng hơn rõ sau uống sữa, nên đưa trẻ đi khám.
Trẻ tiêu chảy nên ăn gì?
Không nên bắt trẻ nhịn ăn.
Nếu trẻ còn ăn được, nên tiếp tục cho ăn:
- Cháo.
- Cơm mềm.
- Thịt, cá, trứng.
- Rau củ nấu mềm.
- Trái cây phù hợp với tuổi.
- Các món ăn quen thuộc, dễ tiêu.
Nên chia thành nhiều bữa nhỏ nếu trẻ ăn kém.
Việc tiếp tục dinh dưỡng giúp giảm nguy cơ sụt cân và suy dinh dưỡng sau tiêu chảy.
Trẻ tiêu chảy có nên uống nước trái cây hoặc nước ngọt không?
Không nên dùng nước ngọt hoặc nước trái cây quá ngọt để thay ORESOL.
Những loại nước có nhiều đường có thể làm tiêu chảy nặng hơn ở một số trẻ.
Nước lọc có thể dùng thêm tùy tuổi, nhưng khi trẻ mất cả nước và điện giải, ORESOL phù hợp hơn để bù dịch.
Trẻ tiêu chảy có cần men vi sinh, kẽm hoặc kháng sinh không?
Không phải trẻ nào cũng cần dùng giống nhau.
- Kẽm có thể được chỉ định trong điều trị tiêu chảy ở trẻ em tùy tuổi và hướng dẫn chuyên môn.
- Men vi sinh chỉ có lợi trong một số tình huống và còn phụ thuộc vào chủng cụ thể.
- Kháng sinh không dùng thường quy, vì nhiều trường hợp tiêu chảy cấp do virus.
- Thuốc cầm tiêu chảy không nên tự ý sử dụng cho trẻ nhỏ.
Điều quan trọng nhất vẫn là bù nước đúng và theo dõi trẻ.
Trẻ tiêu chảy khi nào cần đi khám?
Nên đưa trẻ đi khám nếu:
- Tiêu chảy nhiều và ngày càng tăng.
- Nôn ói nhiều.
- Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
- Đi phân có máu.
- Trẻ ăn bú giảm rõ.
- Có dấu hiệu mất nước.
- Tiêu chảy kéo dài không cải thiện.
- Trẻ còn rất nhỏ hoặc có bệnh nền.
Khi nào trẻ tiêu chảy cần nhập viện ngay?
Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu:
- Lừ đừ, khó đánh thức.
- Không uống được hoặc nôn tất cả.
- Tiểu rất ít hoặc nhiều giờ không tiểu.
- Mắt trũng, miệng rất khô.
- Tay chân lạnh, da tái.
- Đi ngoài liên tục với lượng nước rất nhiều.
- Phân có nhiều máu.
- Co giật.
- Trẻ mệt nhanh hoặc tình trạng xấu đi rõ.
Đây có thể là dấu hiệu mất nước nặng hoặc bệnh lý tiêu hóa cần xử trí tại bệnh viện.
Những sai lầm khi pha ORESOL cha mẹ cần tránh
Không nên:
- Pha sai lượng nước.
- Chia nhỏ gói bằng mắt thường.
- Cho thêm đường hoặc muối.
- Pha chung với sữa, nước trái cây hoặc nước ngọt.
- Ép trẻ uống quá nhanh.
- Ngưng bú mẹ.
- Bắt trẻ nhịn ăn.
- Chỉ cho uống nước lọc dù trẻ tiêu chảy nhiều.
- Tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh.
- Chờ trẻ lừ đừ mới đưa đi khám.
Lời khuyên của bác sĩ
Khi trẻ bị tiêu chảy cấp, cha mẹ hãy nhớ ba điều:
BÙ NƯỚC VÀ ĐIỆN GIẢI SỚM – TIẾP TỤC CHO TRẺ ĂN/BÚ – THEO DÕI DẤU HIỆU MẤT NƯỚC.
ORESOL chỉ an toàn và hiệu quả khi được pha đúng – uống từ từ – dùng đúng cách.
Nếu trẻ không uống được, nôn liên tục, tiểu ít, mắt trũng, lừ đừ hoặc đi phân có máu, không nên tiếp tục theo dõi kéo dài tại nhà mà cần đưa trẻ đi khám ngay.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
