Hen suyễn ở trẻ em là gì?
Hen suyễn là tình trạng viêm mạn tính đường thở, làm phế quản trở nên nhạy cảm hơn với các tác nhân kích thích.
Khi lên cơn hen, đường thở có thể:
- Co thắt.
- Phù nề.
- Tăng tiết đàm nhớt.
Trẻ có thể xuất hiện:
- Ho.
- Khò khè.
- Khó thở.
- Cảm giác nặng hoặc tức ngực ở trẻ lớn.
Dấu hiệu hen suyễn ở trẻ em cha mẹ cần biết
Nên nghĩ đến hen nếu trẻ thường xuyên:
- Ho nhiều về đêm hoặc gần sáng.
- Ho khi chạy nhảy, vận động hoặc cười nhiều.
- Khò khè tái đi tái lại.
- Khó thở.
- Tức ngực.
- Ho hoặc khò khè mỗi khi bị cảm.
- Triệu chứng cải thiện sau khi sử dụng thuốc giãn phế quản theo chỉ định.
Đặc biệt, nếu các triệu chứng tái đi tái lại theo từng đợt, trẻ nên được bác sĩ đánh giá khả năng mắc hen.
Trẻ ho nhiều về đêm có phải hen suyễn không?
Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng do hen.
Ho về đêm còn có thể gặp trong viêm mũi dị ứng, chảy dịch mũi xuống họng hoặc sau một đợt nhiễm virus.
Tuy nhiên, nếu trẻ ho đêm tái diễn + ho khi vận động + khò khè + có cơ địa dị ứng, khả năng hen sẽ được nghĩ đến nhiều hơn.
Nguyên nhân nào dễ làm trẻ lên cơn hen?
Một số yếu tố thường làm khởi phát triệu chứng hen gồm:
- Cảm lạnh, cảm cúm và nhiễm virus đường hô hấp.
- Thời tiết lạnh hoặc thay đổi đột ngột.
- Mạt bụi nhà.
- Khói thuốc lá.
- Nấm mốc.
- Phấn hoa.
- Một số dị nguyên từ thú nuôi ở trẻ nhạy cảm.
- Khói, mùi mạnh hoặc hóa chất kích thích.
- Vận động ở một số trẻ.
Xác định và hạn chế đúng tác nhân gây khởi phát của từng trẻ có thể giúp giảm số lần lên cơn hen.
Làm sao kiểm soát hen suyễn ở trẻ em?
Mục tiêu điều trị không chỉ là cắt cơn khó thở mà còn giúp trẻ:
- Không hoặc rất ít triệu chứng ban ngày.
- Không thức giấc ban đêm vì hen.
- Ít phải sử dụng thuốc cắt cơn.
- Học tập và vui chơi bình thường.
- Hạn chế tối đa những đợt hen nặng phải cấp cứu hoặc nhập viện.
1. Sử dụng thuốc kiểm soát đúng chỉ định
Ở những trẻ cần điều trị kiểm soát, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hít chứa corticosteroid hoặc phác đồ phù hợp với tuổi và mức độ bệnh.
Cha mẹ cần cho trẻ sử dụng đúng thuốc – đúng liều – đúng kỹ thuật – đủ thời gian.
Không nên tự ý ngưng thuốc chỉ vì thấy trẻ đã hết ho hoặc hết khò khè.
2. Sử dụng thuốc cắt cơn đúng cách
Trẻ cần có kế hoạch xử trí khi xuất hiện triệu chứng hen.
Cha mẹ cần biết:
- Thuốc nào được dùng khi lên cơn.
- Dùng bao nhiêu theo hướng dẫn.
- Cách sử dụng bình xịt và buồng đệm.
- Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu.
Việc sử dụng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn bình thường cũng có thể là dấu hiệu hen chưa được kiểm soát tốt và trẻ cần được tái khám.
3. Hạn chế các yếu tố khởi phát hen
Cha mẹ nên:
- Không hút thuốc trong nhà hoặc gần trẻ.
- Giữ môi trường sống sạch và thông thoáng.
- Hạn chế những tác nhân đã xác định làm trẻ lên cơn.
- Điều trị tốt viêm mũi dị ứng nếu có.
- Tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo.
Không cần loại bỏ hàng loạt thức ăn, thú nuôi hoặc đồ dùng trong nhà nếu chưa xác định chúng thực sự gây triệu chứng cho trẻ.
4. Theo dõi mức độ kiểm soát hen
Cha mẹ nên để ý:
- Trẻ có còn ho về đêm không?
- Có khò khè khi chạy nhảy không?
- Có phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên không?
- Có phải nghỉ học vì hen không?
- Có từng phải cấp cứu hoặc nhập viện vì cơn hen không?
Nếu các triệu chứng xuất hiện thường xuyên, cần tái khám để bác sĩ đánh giá lại mức độ kiểm soát và điều chỉnh điều trị.
Trẻ bị hen suyễn có được chơi thể thao không?
Có.
Trẻ mắc hen không nên bị hạn chế vận động một cách không cần thiết.
Khi hen được kiểm soát tốt, trẻ vẫn có thể:
- Chạy bộ.
- Đá bóng.
- Bơi.
- Đạp xe.
- Tham gia các môn thể thao phù hợp với sở thích và lứa tuổi.
Nếu trẻ thường ho, khò khè hoặc khó thở khi vận động, nên trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh kiểm soát hen và có kế hoạch xử trí phù hợp.
Cơn hen ở trẻ khi nào cần đi bệnh viện ngay?
Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu:
- Khó thở tăng nhanh.
- Thở gắng sức hoặc rút lõm lồng ngực.
- Không nói được thành câu vì khó thở.
- Môi hoặc da tím tái.
- Thuốc cắt cơn không cải thiện triệu chứng như kế hoạch đã được hướng dẫn.
- Trẻ lừ đừ hoặc kiệt sức.
- Ăn, bú hoặc uống rất khó vì khó thở.
Đây có thể là cơn hen nặng và cần được điều trị khẩn cấp.
Thuốc xịt hen có gây nghiện hoặc ảnh hưởng đến trẻ không?
Thuốc hít điều trị hen không gây nghiện.
Corticosteroid dạng hít là một trong những thuốc kiểm soát quan trọng trong điều trị hen. Khi được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và được theo dõi, lợi ích kiểm soát bệnh thường lớn hơn nhiều so với nguy cơ tác dụng phụ.
Ngược lại, để hen kiểm soát kém và trẻ thường xuyên lên cơn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập, vận động và sức khỏe của trẻ.
Cha mẹ không nên tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ.
Hen suyễn ở trẻ em có chữa khỏi hoàn toàn không?
Diễn tiến hen ở mỗi trẻ khác nhau. Một số trẻ có triệu chứng giảm rõ khi lớn lên, trong khi một số khác tiếp tục có hen ở tuổi trưởng thành.
Vì vậy, mục tiêu quan trọng nhất hiện nay là kiểm soát bệnh thật tốt, giúp trẻ sống và vận động bình thường, đồng thời hạn chế tối đa các cơn hen nặng.
Lời khuyên của bác sĩ
Khi chăm sóc trẻ bị hen suyễn, cha mẹ hãy nhớ:
KIỂM SOÁT TỐT – DÙNG THUỐC ĐÚNG – TRÁNH TÁC NHÂN KHỞI PHÁT – TÁI KHÁM ĐỊNH KỲ.
Nếu trẻ thường xuyên ho về đêm, khò khè, ho khi vận động hoặc tái phát sau mỗi đợt cảm, nên nghĩ đến hen và đưa bé đi khám.
Hen suyễn là bệnh mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt. Khi được điều trị đúng, trẻ vẫn có thể học tập, vui chơi, vận động và phát triển như những trẻ khác.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
